Wpływ rówieśników na podejmowanie decyzji

To, że inni mają na nas wpływ, nie jest żadnym odkryciem Ameryki. Ma to oczywiście, jak wiele innych spraw w życiu, dwie strony medalu. Czerpane od innych wzorce i ich wpływ mogą nas budować i stymulować do rozwoju np. angażowania się w prospołeczne aktywności, rozwijanie zainteresowań. Mogą również, niestety, skłaniać do podejmowania zachowań ryzykownych: picia alkoholu, brania narkotyków, palenia papierosów, przypadkowych kontaktów seksualnych, zachowań przestępczych.

Zdaniem badaczy w okresie dorastania młodzi ludzie stają się w sposób szczególny podatni na wpływ grupy. Uzyskiwanie coraz większej autonomii w relacji
z rodzicami/opiekunami i uniezależnianie może tworzyć pewną lukę emocjonalną i poczucie osamotnienia. Zwracanie się w tym okresie życia w stronę innych osób w swoim wieku, zanim jeszcze ostatecznie osiągnie się niezależność, może tę pustkę pomagać wypełnić. Dokłada się do tego szereg zmian, które zachodzą wówczas w mózgu, w tym zwiększona aktywność układu dopaminergicznego, która nasila zapotrzebowanie na stymulację. Zwiększona ciekawość i chęć poszukiwania wrażeń okazują się wówczas niejednokrotnie silniejsze niż rozsądek, a połączone z brakiem doświadczenia, tworzą wręcz mieszankę wybuchową.

Badacze chcąc poznać mechanizmy, które mogłyby lepiej wyjaśnić zjawisko wpływu rówieśników na podejmowanie ryzykownych decyzji, prowadzą w ostatnich latach badania nad aktywnością mózgu podczas podejmowaniu decyzji. Jedno z nich zostało przeprowadzone z użyciem symulatorów jazdy. W grze uczestnicy podejmowali decyzje
o tym, czy zatrzymać się na danym skrzyżowaniu, czy też przejechać przez skrzyżowanie
i zaryzykować kolizję z innym pojazdem, aby jak najszybciej dojechać i wygrać nagrodę pieniężną. Ryzykowne decyzje dawały szanse na szybsze pokonanie trasy, ale zwiększały również prawdopodobieństwo wypadku, co zdecydowanie oddalało od wygranej. Każdy uczestnik grał sam i podczas obserwacji przez rówieśników. To pozwalało na porównanie wyników dotyczących podejmowania decyzji w tych dwóch kontekstach społecznych. Okazało się, że młodzi ludzie podejmowali większe ryzyko, gdy obserwowali ich rówieśnicy. Ci ostatni nie musieli przy tym uciekać się do żadnej presji. Obecność rówieśników w inny sposób uwrażliwiała nastolatków na wartość wynagrodzenia ryzykownych wyborów.
W szczególności, w porównaniu z dorosłymi, nastolatki wykazały znacznie większą aktywację rejonów mózgu, które zakłócają podejmowanie decyzji w oparciu o szacunek zysków i strat wiążących się z daną decyzją[1].

 Jeżeli sama obecność rówieśników zachęca do podejmowania większego ryzyka, łatwo sobie wyobrazić, jak może być trudno oprzeć w sytuacji, kiedy koledzy czy koleżanki wywierają bezpośrednią presję na zrobienie czegoś ryzykownego. Część badań sugeruje, że okresem życia, w którym najtrudniej jest oprzeć presji jest okres między 10. a 14. rokiem życia[2]. Pocieszające jest to, że wraz z wiekiem rośnie odporność na presję rówieśniczą
i zwiększa się poczucie własnej autonomii i niezależności.

 


[1] Chein J., Albert D., O’Brien L., Uckert K., Steinberg L.,  Peers increase adolescent risk taking by enhancing activity in the brain’s reward circuitry, National Center for Biotechnology Information [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3075496/- dostęp: 30.09.2017].

[2] Steinberg L, Monahan K.C. Age differences in resistance to peer influence. Developmental Psychology. 2007;43 (6):1531–1543, National Center for Biotechnology Information, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2779518/- dostęp: 30.09.2017].